Op 29 oktober 2016 spoelde een Reuzenhaai (Cetorhinus maximus) levend aan op het strand van De Panne. Een poging van de brandweer en vissers om de haai vanuit de branding terug in zee te krijgen mislukte en het dier overleed wat later op het strand. De Reuzenhaai is de tweedegrootste vissoort ter wereld en bereikt een lengte van 6 tot 8 meter, met uitschieters tot 12m. Het aangespoelde exemplaar was met zijn ruime 3m dus nog een kleintje.
Het is uitzonderlijk dat zo’n grote haaien in onze kustwateren zwemmen. Door de vele zandbanken die diepe met ondiepe stukken afwisselen geraken ze gedesoriënteerd wat zoals hier fataal kan aflopen.

Reuzenhaai (Cetorhinus maximus) Reuzenhaai (Cetorhinus maximus) Reuzenhaai (Cetorhinus maximus)

Klik hier voor meer foto’s

 

Om enkele kritieke soorten in West-Vlaanderen te behoeden van verdere achteruitgang, is de provincie bezig met het opmaken van soortactieplannen. Acties rond de vinpootsalamander, geelgors en eikelmuis zijn lopende en binnenkort komt daar ook de kamsalamander bij. Om hun werking te illustreren kreeg ik de opdracht een beeldenreeks van eikelmuis en kamsalamander te maken. Hieronder enkele van die beelden.

Eikelmuis: een zeldzaam knaagdier dat veelal in bomen en struiken leeft en een winterslaap houdt. Ze zijn verzot op fruit en komen dikwijls in de buurt van woningen. In West-Vlaanderen komt deze soort enkel in het zuiden van de provincie en aan de westkust voor. Vaak in geïsoleerde populaties. Sinds kort staat het dier op de rode lijst.

Eikelmuis (Eliomys quercinus) Eikelmuis (Eliomys quercinus) Eikelmuis (Eliomys quercinus)
Eikelmuis (Eliomys quercinus) Eikelmuis (Eliomys quercinus) Eikelmuis in winterslaap (Eliomys quercinus) Eikelmuis (Eliomys quercinus)

Kamsalamander: onze grootste inheemse watersalamander is helaas ook de zeldzaamste. Tijdens de voorplantingsperiode krijgen de mannetjes een imposante kam op hun rug waarmee ze vrouwtjes het hof maken.
De verspreiding van de kamsalamander is duidelijk gefragmenteerd, maar in West-Vlaanderen komen nog belangrijke concentraties voor in de duinen en het zuidwesten van de provincie. De soort is Europees beschermd.

Kamsalamander mannetje (Triturus cristatus) Kamsalamander vrouwtje (Triturus cristatus) Kamsalamander larve (Triturus cristatus)
Kamsalamander komt lucht happen (Triturus cristatus) Kamsalamander steekt straat over (Triturus cristatus) Kamsalamander mannetje (Triturus cristatus)
 

Begin juli reisden we naar Slovenië. Geen reis waar veel gefotografeerd werd, maar ik had toch enkele doelsoorten die ik voor de lens wou krijgen. Dus zochten we doelbewust naar zandadders en alpenlandsalamanders, stonden we voor dag en dauw op voor het pimpernelblauwtje en haalden we de snorkel uit voor de zoetwaterslijmvis.
Maar dé soort van de reis kwam toch onverwacht: een lynx, overdag en vlakbij! Helaas zonder camera bij de hand…

We kropen ook enkele keren ondergronds op zoek naar troglobieten. Dat zijn dieren die permanent in grotten leven. Er werd vooral gezocht naar twee iconische soorten: de grottenolm en de langnekgrottenkever. Beiden endemisch voor het Dinarisch karstgebied. Dat de olm een iconische grottenbewoner is spreekt voor zich. Het gaat hier om een salamander die permanent onder water leeft en daardoor ook in het adulte stadium kieuwen heeft. Door het leven in totale duisternis hebben de dieren geen pigment en ogen.
De langnekgrottenkever, ook blind trouwens, heeft zijn iconische status te danken aan het feit dat dit dier in de 19de eeuw als eerste troglobiet beschreven werd*. Het ontstaan van de biospeleologie was hierbij geboren. De ontdekking van vele andere troglobieten volgden. En ook deze kwamen we tegen: grottenpissebedden, -miljoenpoten, -spinnen,
-wormen, -sprinkhanen en zelfs grottengarnalen. Allemaal aangepast aan een koele, donkere leefomgeving.
* De olm werd al in 1768 beschreven, maar werd toen nog niet als permanente grottenbewoner beschouwd.

Zandadder (Vipera ammodytes) Zoetwaterslijmvis (Salaria fluviatilis) Eikenpijlstaart (Marumba quercus)
Langnekgrottenkever (Leptodirus hochenwartii) Grottenolm (Proteus anguinus) Zwemmende grottenolm (Proteus anguinus)
Grottenolm (Proteus anguinus) Beenderresten en hoektand van de uitgestorven holenbeer (Ursus spec.) Morimus funereus Pimpernelblauwtje (Phengaris teleius)
Alpenlandsalamander (Salamandra atra) Grottenpissebed (Titanethes albus) Grottensprinkhaan (Troglophilus cavicola)
 

Voor de derde keer op rij zat ik met het beste springtij van het jaar in Bretagne. In de Golfe du Morbihan deze keer. Leuk voor soorten met een wat zuidelijker verspreidingsgebied. Zoals gewoonlijk ging m’n aandacht vooral naar visjes en zeenaaktslakken. De vondst van enkele Montagu’s blennys op dag 1 deed de reis alvast goed starten. En met 11 soorten zeenaaktslakken hoor je mij ook niet klagen. Wat een diversiteit daar in Bretagne!

Gehoornde slijmvis (Parablennius gattorugine) Montagu's blenny (Coryphoblennius galerita) Shore rockling (Gaidropsarus mediterraneus)
Oog van de Zwartooglipvis (Symphodus melops) Haarster (Antedon bifida) Edelsteenanemoon (Aulactinia verrucosa)
Slanke ringsprietslak (Facelina auriculata) Chromodoris krohni of 'Mega-Mindy-slak' ;) Limacia clavigera
 

Grijze zeehonden brengen een groot deel van het jaar solitair door. Maar aan het begin van de winter worden de jongen geboren en breekt de paarperiode aan, waarvoor ze samen komen op rustige stranden. Zo’n moment wilde ik al even meemaken, dus reisde ik met Jan Ranson naar het eilandje Düne vlakbij Helgoland, zo’n 55 km van de Duitse kust.

De pups worden geboren met een warme witte vacht en blijven samen met de moeder aan land. Al zogend groeien ze de eerste twee tot drie weken tot wel 30 à 40 kg. Een hele investering voor de moeder die deze periode niet of nauwelijks eet. Na deze korte zoogperiode wordt het jong door de moeder verlaten. Ondertussen maakt de witte vacht plaats voor een waterdichte zeehondenvacht en enige tijd later kan het jong voor het eerst in het water om zelfstandig voedsel te zoeken.

Grijze zeehond vrouwtje (Halichoerus grypus) Grijze zeehond pup (Halichoerus grypus) Grijze zeehond mannetje (Halichoerus grypus)
Grijze zeehond bij zonsopkomst (Halichoerus grypus) Grijze zeehond pup (Halichoerus grypus) Grijze zeehond jong (Halichoerus grypus)
Grijze zeehond pup (Halichoerus grypus) Grijze zeehond mannetje (Halichoerus grypus) Grijze zeehond pup (Halichoerus grypus)
 

In oktober trokken we enkele weken door het Iberisch schiereiland. Van noord naar zuid via Portugal en terug door Spanje. Een reis met een grote variatie aan landschappen, diersoorten en weertypes. Het laatste werkte helaas dikwijls tegen. Onweer op avonden waar vleermuizen op het programma stonden, en kurkdroge toestanden in het uiterste zuiden toen we bepaalde amfibieënsoorten zochten. We zagen het liever omgekeerd. Maar gelukkig konden we tussen de extremen in toch heel wat bijzondere soorten vinden. Waaronder vleermuizen met staarten, buiten proportionele krabben en prachtige kameleons.

Mediterrane kameleon (Chamaeleo chamaeleon) Schreibers vleermuis (Miniopterus schreibersii) Goudstreepsalamander (Chioglossa lusitanica)
Europese wenkkrab (Uca tangeri) Europese bulvleermuis (Tadarida teniotis) Iberische beekkikker (Rana iberica)
Europese bidsprinkhaan (Mantis religiosa) Kleine vale vleermuis (Myotis blythii) Europese bidsprinkhaan (Mantis religiosa) Berberapen op de rots van Gibraltar (Macaca sylvanus)
Beach cave Mediterrane kameleon (Chamaeleo chamaeleon) Europese bulvleermuis (Tadarida teniotis)
 

In opdracht van het opvangcentrum voor vogels en wilde dieren te Geraardsbergen heb ik afgelopen maanden een fotoreeks gemaakt voor hun jaarlijkse kalender. Met een mobiele studio werden verschillende van hun opgevangen dieren gefotografeerd op een witte achtergrond. Het blijft natuurlijk een opvangcentrum, dus vele dieren werden gezien hun toestand of stressgevoeligheid niet gefotografeerd om extra stress te vermijden. Gelukkig was dat niet het geval voor de vele jonge dieren dit jaar. De speelse rakkers trokken zich weinig aan van het gebeuren, wat enkele leuke beelden opleverde.

Jonge egeltjes (Erinaceus europaeus) Haasjes (Lepus europaeus) Steenuiltje (Athene noctua)
Jonge steenmarters (Martes foina) Gewone grootoorvleermuis (Plecotus auritus) Juveniele Merels (Turdus merula)
Waterschildpadden (Trachemys scripta troosti & Trachemys scripta elegans) Vossenwelp (Vulpes vulpes) Jonge eekhoorn (Sciurus vulgaris)
 

Enkele weken geleden was ik terug in Bretagne voor het rijke zeeleven daar. Deze keer niet op eigen houtje, maar samen met de Belgische Strandwerkgroep. Dat er tijdens onze trip een extreem springtij plaatsvond was uiteraard niet toevallig. Ter plaatse was de komst van de ‘grande marée’ duidelijk zichtbaar aan de extra dijkbescherming, persberichten en de massale pêche à pied. Zelfs het Vlaamse nieuws pikte de uitzonderlijke waterstanden op met beelden van de Mont Saint Michel.
Het resultaat was spectaculair! Kelk- en zeegrasvelden kwamen bloot te liggen, en veel fauna werd duidelijk verrast.
Op het waarnemingslijstje kwamen leuke krabbensoorten, prachtige slakken en niet minder dan 20 soorten vissen.
De euforie werd spijtig genoeg beëindigd door een auto-ongeval. Ik kwam er met de schrik van af, maar m’n auto was voor de schroothoop. En alsof dat nog niet genoeg was, heeft m’n macrolens het diezelfde dag ook begeven. Maar ondanks de pech toch een leuke reis gehad. Dank aan de medereizigers voor de hulp bij het ongeval en om mij en m’n bagage terug thuis te brengen!

Driedradige meun (Gaidropsarus vulgaris) Gevlekte griet (Zeugopterus punctatus) Gele drievinnige slijmvis (Tripterygion delaisi)
Gevlekte zuignapvis (Lepadogaster lepadogaster) Anilocra frontalis op een lipvis Gesterde geleikorst (Botryllus schlosseri) Rostanga rubra
Bleke plooislak (Goniodoris nodosa) op Zeebes (Dendrodoa grossularia) Harlekijnslak (Polycera quadrilineata) Milleniumwratslak (Geitodoris planata)

Sommige foto’s vragen misschien een extra woordje uitleg:
Te beginnen met de zeenaaktslakken. Net zoals de Bleke plooislak op Zeebes, werd ook de Rostanga rubra gevonden en gefotografeerd op z’n voedselbron (een soort rode spons). Knap staaltje camouflage van die laatste!
Het Harlekijnslakje was één van m’n hoogtepunten van de reis. We vonden er verschillende, maar nooit groter dan 5mm. Hierdoor was de schoonheid van deze diertjes enkel met vergroting te zien. Nog een geluk dat ik deze al gefotografeerd had vóór m’n macrolens de geest gaf…
Van de vissen heeft de Gevlekte griet een leuk weetje: dit is de enige platvis die zich ondersteboven aan horizontale en overhangende rotsen kan vast hechten. Minder leuk voor vissen is de parasitaire isopode Anilocra frontalis. Deze hecht zich vast aan de kop van vissen en voedt zich met het bloed van zijn gastheer.
Tenslotte zullen sommigen zich ook wel vragen stellen bij de foto van de Gesterde geleikorst. Het betreft een kolonievormende zakpijp die ook bij ons voorkomt. Speciaal aan deze soort is dat verschillende zoöiden (individuele zakpijpen) rondom een centrale opening gegroepeerd staan en zo de mooie structuur/’sterretjes’ vormen.

 

Aansluitend op vorige post over dieren in winterslaap, kunnen deze vleermuisfoto’s niet ontbreken. In groep of solitair, vrijhangend of weggekropen in spleten, al onze vleermuizen gaan in winterslaap. De meeste soorten hieronder zijn in eigen land jammer genoeg zeldzaam geworden. In Frankrijk, waar deze foto’s genomen werden, doen ze het gelukkig iets beter.

Baardvleermuis (Myotis mystacinus) Cluster Grote hoefijzerneuzen (Rhinolophus ferrumequinum) Kleine hoefijzerneuzen (Rhinolophus hipposideros)
Ingekorven vleermuis (Myotis emarginatus) Kleine hoefijzerneus (Rhinolophus hipposideros) Bechsteins vleermuis (Myotis bechsteinii) Laatvlieger (Eptesicus serotinus)
Kleine hoefijzerneus (Rhinolophus hipposideros) Bechsteins vleermuis (Myotis bechsteinii) Vale vleermuizen (Myotis myotis)
Mopsvleermuis (Barbastella barbastellus) Ingekorven vleermuizen (Myotis emarginatus) Kleine hoefijzerneuzen (Rhinolophus hipposideros)
 

Sommige zoogdieren zijn in staat een winterslaap te houden waarbij ze hun lichaamstemperatuur bewust verlagen om energie te sparen. Ze gebruiken deze strategie om een periode met koude temperaturen en een laag voedselaanbod door te komen. Egels en vleermuizen zijn gekende winterslapers, maar ook sommige knaagdieren houden een winterslaap. Ze behoren tot een aparte familie: de slaapmuizen. Er zijn drie soorten van te vinden in België: Eikelmuis, Hazelmuis en Relmuis. De Relmuis kwam ik deze winter niet tegen, maar voor de volledigheid zet ik er een foto van 2012 bij.
Koudbloedige dieren die afhankelijk zijn van hun omgevingstemperatuur hebben weinig keuze en worden ook inactief gedurende de winter. Denk maar aan amfibieën, reptielen en vele ongewervelden.

Hazelmuis (Muscardinus avellanarius) Eikelmuis (Eliomys quercinus) Kleine vos (Aglais urticae)
Veelkleurig Aziatisch lieveheersbeestje (Harmonia axyridis) Egel (Erinaceus europaeus) Relmuis (Glis glis)